De engelen van elisabeth

De engelen van Elisabeth

Auteur: Els Florijn

Uitgeverij Mozaïek

ISBN: 9789023960225

Genre: historische roman, 252 pagina’s.

Samenvatting

De 23-jarige Elisabeth groeit op in een arme buurt in Dordrecht. Ze heeft nog een broer, Jacob, maar die is ‘achterlijk’. Hij zwerft hele dagen door de natuur. Haar vader is een tiran  en Elisabeth is doodsbang voor hem.
Van haar moeder leert ze kantklossen en met hun werk verdienen ze wat extra geld. Na de dood van haar moeder trouwt ze met Julius en al snel is ze moeder van twee zoontjes. Daarna komen er nog twee meisjes, die kort na de geboorte overlijden. Terwijl de gevoelige Elisabeth daarover rouwt, wordt zij gearresteerd wegens verdenking van moord op haar twee dochtertjes.
Bij gebrek aan bewijs wordt ze opgenomen in het krankzinnigengesticht.
De leefomstandigheden zijn er erbarmelijk, de vrouwen die er wonen worden mishandeld en er wordt niet naar hen geluisterd. Het enige wat Elisabeth op de been houdt is het verlangen naar haar jongste zoontje Jan. Ze bedenkt een plan om te ontsnappen, zodat ze hem nog een keer kan zien.

Stijl

Het verhaal is geschreven in een fijnzinnige, haast poëtische stijl, wat prachtige zinnen en omschrijvingen oplevert:

Hij droeg een wit overhemd en onder het lopen trok hij zijn donkere overjas aan, en staande in de deuropening knoopte hij die tot bovenaan toe dicht en zette de kraag hoog op. Het was alsof hij zichzelf langzaam uitdoofde.

De hoofdstukken wisselen heden en verleden met elkaar af. Ieder hoofdstuk begint met de laatste zin van het betreffende hoofdstuk. Dat maakt je nieuwsgierig naar de inhoud ervan. Doordat het vanuit het perspectief van Elisabeth is geschreven, kom je diep bij haar verdriet en haar onmacht.

Thema:

Depressie, angst, verlies, rouw. Wat doet dit met een mens en maakt dat de daaruit voortvloeiende daden begrijpelijk? Ben je gek of doe je gek?

Hooggevoelig of depressief?

Elisabeth is anders: ze voorvoelt dingen, ziet engelen, kijkt naar de wereld met een andere blik. In onze tijd zouden we haar hooggevoelig noemen.
Dat maakt haar bijzonder kwetsbaar, zeker in de tijd waarin ze leeft (rond 1900). Vrouwen werden al snel voor ‘hysterisch’ of krankzinnig aangezien, ook als ze depressief of in de rouw waren. En dat is precies wat Elisabeth overkomt. Er is veelvuldig sprake van duisternis en een zwart binnen in haar, waardoor er iets uit haar verdwijnt; het lijkt erop dat ze depressief is.

Wie zijn de engelen van Elisabeth?

Soms ziet Elisabeth een bepaalde verschijning, die zij als een engel beschouwt. Op het moment dat ze hem ziet is alles goed, maar als hij weggaat, neemt hij iets uit haar mee:

Ik wilde wegkijken, maar dat kon ik niet; en terwijl hij naar mij keek, voelde ik binnen in mij iets breken. Tot diep in mijn hoofd kon ik horen hoe iets binnen in mij het begaf met een geluid als van scheurende stof, en achter het breken was een donker gat.

‘Toen hij wegging, nam hij iets mee.’ Ik legde mijn handen op mijn buik. ‘Hier. Hier. Hij heeft het nog, dat weet ik zeker.’

Je kunt je afvragen of deze verschijning niet eerder iets kwaadaardigs is, gezien het donkere gat wat Elisabeth sindsdien in zich heeft. Een mooie vraag om over na te denken!

Daar tegenover staan alle andere ‘engelen’ die het leven van Elisabeth lichter maken: haar zoontje Jan, haar broer Jacob, buurvrouw Kee, die voor haar zorgt na het overlijden van haar eerste meisje, een verwante ziel in het gesticht, een lieve zuster tussen alle kwaadaardige, dr. Loman, die haar serieus neemt, enz.

Achtergrond

Het tragische aan dit verhaal is dat het is gebaseerd op de werkelijkheid.
Els Florijn deed onderzoek naar het leven in een van de eerste psychiatrische inrichtingen voor vrouwen in Nederland rond 1900. Het is schokkend om te lezen hoe men indertijd met geesteszieke mensen omging.
De omstandigheden waren mensonterend, de verpleegkundigen waren nauwelijks opgeleid voor hun taak en konden weinig begrip opbrengen voor de kwetsbare vrouwen die aan hun zorgen waren toevertrouwd. Eenmaal opgenomen in het gesticht werden de vrouwen als volkomen onmondig behandeld en de kans dat je er ooit nog uit kwam was zeer klein.

Conclusie

Een aangrijpend, gevoelvol geschreven verhaal over een jonge vrouw, die worstelt met het leven, in een periode in onze geschiedenis waarin vrouwen met psychische problemen niet serieus werden genomen.

Lees ook het boek Runa!

De verborgen apotheek

Auteur: Sarah Penner

Uitgever: HarperCollins (2021)

Oorspronkelijke titel: The Last Apothecary

Isbn: 9789402707137

318 pagina’s

Korte samenvatting:

Als Caroline Parcewell een paar dagen in Londen verblijft om haar mislukte relatie te verwerken, vindt ze aan de oever van de Theems een oud apothekersflesje. Na onderzoek ontdekt ze dat dit flesje afkomstig is van een oude apotheek, die zich zo’n 200 jaar geleden op een verborgen plek in hartje Londen bevond. Deze apotheek werd gerund door Nella Clavinger, en werd vooral bezocht door vrouwen, die vergif kochten om hun gewelddadige of overspelige man te doden. Op een dag komt de twaalfjarige Eliza Fanning bij haar om voor haar mevrouw een middel op te halen om de overspelige heer des huizes te vergiftigen. Er ontwikkelt zich een bijzondere vriendschap tussen Nella en Eliza, die uiteindelijk verstrekkende gevolgen heeft. Tijdens het onderzoek blijken de gebeurtenissen in het verleden ook verstrekkende gevolgen te hebben voor het leven van Caroline.

Dit is een verhaal over de moed en de kracht van vrouwen in alle tijden. Vrouwen die het heft van hun leven in eigen handen nemen en hun lot niet laten bepalen door de omstandigheden waarin ze gevangen lijken te zitten:

Nella verloor ooit haar ongeboren kind door het verraad van de man waarvan ze dacht dat hij van haar hield. Dit verdriet tekent haar leven en drijft haar ertoe om niet alleen voor zichzelf wraak te zoeken voor wat haar is aangedaan, maar ook andere vrouwen in soortgelijke omstandigheden te helpen. Ze is van jongs af aan betrokken geweest bij de apotheek van haar moeder en weet alles van kruiden en hun (dodelijke) werking. Na haar dood richt ze een verborgen apotheek in, waarin ze zich vooral richt op het maken van dodelijke gifmengsels, die geen zichtbare sporen achterlaten, zodat het net lijkt of de mannen een natuurlijke dood sterven.

Eliza is nog maar 12 jaar, maar ook zij heeft al te maken met machtsmisbruik door de heer des huizes, die zijn handen niet thuis kan houden. Ze is niet bang om hem een dodelijke hoeveelheid gif toe te dienen en is gefascineerd door het werk van Nella. Maar Nella is niet blij met haar belangstelling, ze wil niet dat het kind in haar voetsporen treedt, omdat zij haar kennis gebruikt op een manier waarvoor die eigenlijk niet bedoeld is. Door een domme fout van Eliza komen beiden op een gegeven moment in gevaar, maar uiteindelijk is het Eliza die in haar plaats haar leven riskeert. Nella realiseert zich dat ‘helen door wraak’ niet de juiste manier is om je verdriet te verwerken en besluit haar apotheek op te geven.

Caroline krijgt in het heden te maken met overspel van haar man. Ze stort zich op het onderzoek naar de herkomst van het flesje en gaandeweg realiseert ze zich dat zij beiden schuld hebben aan het mislukken van hun huwelijk. De keuze van James om haar achterna te reizen naar Londen en de manier waarop hij probeert haar terug te winnen, zorgen ervoor dat haar ogen geopend worden voor zijn ware karakter en drijfveren. Aangemoedigd door de keuzes van Nella en Eliza kiest ze er uiteindelijk voor om haar eigen droom waar te maken, die ze had laten vallen na haar huwelijk met James.

Wat ik ervan vond:

Het duurde even voordat er wat vaart in het verhaal kwam, waardoor het me enige moeite kostte om door te lezen. Maar eenmaal op gang ontvouwt zich een aandoenlijk verhaal over de levens van drie vrouwen, die een keuze moeten maken en zich realiseren dat niet wraak de juiste weg is, maar dat de kracht om verder te leven na een nare gebeurtenis in henzelf te vinden is. Af en toe vond ik sommige gebeurtenissen wel erg toevallig en wat vergezocht, maar dat neemt niet weg dat dit een pakkend verhaal is over de kracht en de moed die vrouwen in zich hebben als het erop aankomt.

De stilte van de witte stad

Auteur: Eva García Sáenz de Urtiri
Isbn: 9789400511224
Verschijningsdatum: 09-07-2019
Uitgever: A.W. Bruna Uitgevers.

Een stad in Spaans Baskenland; een reeks bizarre moorden; een profiler en een tweeling. Dit zijn de ingrediënten voor dit razend spannende verhaal.

Twintig jaar geleden arresteerde de ene tweelingbroer de andere voor een reeks moorden die plaatsvond in de stad Vitoria. Zijn broer ging achter slot en grendel.
Maar dan vindt er een moord plaats die verdacht veel gelijkenis vertoont met die van twintig jaar geleden. En als er kort daarna hetzelfde gebeurt weet inspecteur en profiler Unai López de Ayala het zeker: dit is gedaan door dezelfde moordenaar als toen. Er is echter één probleem: die zit nog in de gevangenis en heeft geen contact met de buitenwereld… Vanaf dat moment word je meegesleurd in deze intelligente thriller en wil je niet meer stoppen met lezen.

De auteur vertelt dit verhaal vanuit het perspectief van inspecteur Ayala, die net iets meer weet dan wij als lezer, omdat hij achteraf over de gebeurtenissen vertelt, waardoor het verhaal af en toe ondraaglijk spannend wordt. Parallel aan zijn verslag van de gebeurtenissen ontwikkelt zich nog een tweede verhaallijn, waardoor langzaam duidelijk wordt hoe de vork in de steel zit. Hoewel… iedere keer als je, net als Unai, denkt dat je op het goede spoor zit, word je toch weer op het verkeerde been gezet en blijf je verbijsterd maar weer verder lezen.

Het enige minpuntje vond ik het ‘en-ze-leefden-nog-lang-en-gelukkig’ happy end.
Het doet afbreuk aan het verder zo knap gecomponeerde verhaal en is eigenlijk een beetje een anti-climax. Maar ondanks dat is dit een absolute aanrader; ik ga snel verder in het tweede deel van deze trilogie: ‘De riten van het water’.

De boekhandel van Teheran

Auteur: Marjan Kamli
Isbn: 9789026350573
Uitgever: Ambo|Anthos
Aantal pagina’s: 365
Oorspronkelijke titel: The Stationary Shop

Een boek dat over een boekhandel gaat, kán ik gewoon niet laten liggen! En helemaal niet als het zich afspeelt in die mooie, exotische wereld van het Midden-Oosten, met al zijn bedwelmende geuren en kleuren. Ik heb al veel verhalen gelezen die zich afspelen in Iran en iedere keer opnieuw word ik meegezogen in de mooie zinnen en levendige beschrijvingen van auteurs als Khaled Hosseini, Kader Abdolah, Pierre Jarawan, Susan Abulhawa en anderen.
Ook Marjan Kamali stelt niet teleur. Zij werd geboren in Turkije en haar ouders zijn afkomstig uit Iran. Ze weet dus waar ze het over heeft als ze de de sfeer en de couleur locale in Teheran beschrijft. Net als zijzelf, verhuist haar hoofdpersoon naar Amerika, waar zij in eerste instantie maar moeilijk aan de platte cultuur kan wennen, gewend als zij is aan de hoffelijkheden en beleefdheden in haar cultuur en de overvloedig gekleurde en gekruide gerechten die daar bereid worden.

De jongen die de wereld wil veranderen
In het kleine schrijfwarenwinkeltje van meneer Fahkri, waar zij elke dag na schooltijd te vinden is, ontmoet Roya Khanom Bahman Aslan. ‘De jongen die de wereld wil veranderen’, noemt meneer Fahkri hem.
‘Onze lotsbestemming staat bij de geboorte op ons voorhoofd geschreven’, zegt Roya’s moeder altijd. ‘Je kunt het niet zien of lezen, maar het staat er toch echt in onzichtbare inkt, en het leven volgt dat pad, wat er ook gebeurt.’ En vanaf hun eerste ontmoeting weet Roya dat Bahman haar lotsbestemming is. Het is liefde op het eerste gezicht en al snel maken de twee trouwplannen, die echter voortdurend worden gedwarsboomd door Bahman’s moeder.
Op de dag dat ze hun huwelijk willen regelen bij het Bureau voor Huwelijken en Echtscheidingen verschijnt Bahman echter niet op het plein waar ze afgesproken hebben. Roya zoekt hem overal, maar hij is nergens te vinden. Tot overmaat van ramp komt ze in een verschrikkelijke coup terecht. Haar leven stort in en ze heeft het gevoel dat ze nooit meer gelukkig zal worden. Wekenlang zoekt ze naar Bahman, maar tevergeefs. De rest van haar leven zal ze zich blijven afvragen waarom Bahman niet kwam opdagen en waarom hij haar in de steek gelaten heeft.

Lotsbestemming
Samen met haar zus vertrekt Roya naar Amerika om daar te gaan studeren. Daar ontmoet ze Walter Archer en ze valt voor zijn onverstoorbare rust en betrouwbaarheid. Bahman vergeten kan ze niet, maar misschien is dit leven in Amerika met Walter haar nieuwe lotsbestemming. Ze trouwen en gaan in Boston wonen. Opnieuw krijgt Roya te maken met een groot verlies en ze is er zeker van dat er nooit een einde zal komen aan haar verdriet.
Totdat ze op een dag een schrijfwarenwinkel binnenloopt en in één klap weer terug is in het schrijfwarenwinkeltje van meneer Fahkri. Daar doet ze een verrassende ontdekking en na veertig jaar kan ze eindelijk haar geliefde Bahman weer in haar armen houden. De jongen die de wereld wilde veranderen, maar daarin werd gedwarsboomd door de omstandigheden, heeft uiteindelijk wel degelijk de wereld veranderd.

Brieven
De vertelling wordt afgewisseld met brieven van Bahman aan Roya, die zij echter nooit te lezen krijgt, en met het verhaal van meneer Fahkri. Op die manier wordt voor de lezer langzaam duidelijk wat een tragedie zich heeft afgespeeld in het leven van Bahman en meneer Fahkri en wat dat voor gevolgen heeft gehad voor Roya.

Een hartverwarmend en ontroerend verhaal, gekruid met de kleuren, geuren en smaken van het Midden-Oosten. Over liefde, lotsbestemming, verdriet en troost, doorweven met perzische poëzie. Mooi en gevoelvol geschreven.

Kijk naar de liefde
Hoe zij verknoopt raakt
met degene die verliefd wordt


Kijk naar de geest
Hoe zij versmelt met de aarde
En haar nieuw leven geeft.

Wie omkijkt


Auteur: Jeanine Cummins
Oorspronkelijke titel: American Dirt
ISBN:
9789023959489
Uitgever:
Mozaiek
Verschijnt:
februari 2020

Een migrant kan alles verdragen, er is maar één ding wat telt: overleven. Ook als anderen sterven tijdens de reis naar vrijheid ga je door. Zonder om te kijken.
Maar zelfs als je dreigt je menselijkheid te verliezen, blijkt er toch, diep verborgen, een reservoir te bestaan waar rouw en verdriet zich schuil houden. En als die tevoorschijn komen, begraaf je ze ergens, diep in de woestijn. En je laat jezelf achter om de grens over te steken en vrij te zijn.
Om vervolgens tot de ontdekking te komen dat je bent gevolgd: 19 dagen lang, 1626 mijlen ver.

Wat doet het met je als je van het ene op het andere moment alles kwijtraakt, je thuis, je familie en alles wat vertrouwd en zeker is, en je met je moeder op de vlucht moet om aan je belagers te ontkomen? De achtjarige Luca heeft alleen nog maar zijn vaders pet en die wil hij nooit meer afzetten, omdat die naar zijn vader ruikt. Samen met zijn moeder Lydia is hij de enige overlevende van het bloedbad dat een drugskartel aanricht op een familiefeestje. Hun enige hoop is om naar el norte, het noorden te komen, weg uit Mexico, de grens over naar los Estados Unidos, de Verenigde Staten, in de hoop daar een nieuw leven te beginnen. En de enige manier om daar te komen is bovenop een goederentrein, een levensgevaarlijk monster, dat al vele levens geëist heeft en daarom La Bestia genoemd wordt.

Ze ontmoeten twee bloedmooie zusjes die ook op de vlucht zijn en met wie ze verder trekken. Samen vormen ze een nieuwe, kleine familie, verbonden door hun onuitsprekelijke trauma’s.

Trauma
Luca’s trauma; de strijd tussen willen vergeten en willen herinneren is hartverscheurend.
Hij heeft dingen gezien, gehoord en gedaan, die geen kind van die leeftijd mee zou moeten maken. Feilloos voelt hij aan wanneer er gevaar dreigt en al even feilloos doorziet hij de pogingen van zijn moeder om hem af te leiden in gevaarlijke situaties. Toch gedraagt hij zich tijdens de reis buitengewoon heldhaftig, waardoor hij zijn moeder en zijn reisgenotes meerdere malen uit de problemen redt.
Maar Luca weet dat zodra hij in veiligheid is, de monsters tevoorschijn zullen komen, vergezeld van een horde nieuwe monsters, die zich tijdens de reis bij hen gevoegd hebben.

Kun je ooit vrij zijn?

Dit boek brengt in beeld wat migranten, overal ter wereld, meemaken als ze alles moeten achterlaten wat ze hebben en moeten vluchten. Omdat hun leven op het spel staat. Nergens ben je veilig, je kunt niemand vertrouwen en mensen maken misbruik van je. Dit zijn mensen zoals wij. Getekend door gruwelijke trauma’s, vluchtend voor hun leven. Ze hebben niets anders dan de spullen die ze bij zich dragen en soms worden die hen zelfs nog afgenomen. Zijn wij bereid hen op te nemen, hun wonden te verzorgen en ze een tweede kans te geven?
Een indringend en hartverscheurend boek!

(Met dank aan de uitgever voor het vooruitleesexemplaar)

Sonnet

Laatst was ik op een Literatuurdag en volgde daar een workshop Poëzie. We begonnen naar aanleiding van één beginregel aan het schrijven van een gedicht. Na vier regels was de workshop afgelopen en degene die ons onderwees daagde ons uit om er een (modern) sonnet van te maken. Hier is mijn probeersel, ik heb het ‘Levensweg’ genoemd:

Kleuren dwarrelen als blaadjes naar beneden,
Het pad loopt steil omhoog.
Ooit dansten we hier als kinderen
Nu wijzen doodse takken ons mistroostig na.

De zomer vlucht verbaasd voorbij,
Het licht is koud, het bos is donker
Witte nevelslierten kringelen naargeestig rond
Op zoek naar prooi om zich aan vast te klampen.

Moeizaam bereiken we de top;
Voor ons plots een weidsheid, die alles overziet.
De zon tekent aan de horizon strepen van licht.

Kleuren dwarrelen omhoog,
Een pad kronkelt naar beneden.
We gaan op weg, het leven tegemoet.

Regenbogen

Wat als de maan puur zilver was,
De zon van vloeibaar goud.
En de sterren diamanten,
Gloeiend van binnen,
maar buiten ijskoud.

De platina planeten
met hun ringen van saffier
flonkerend in hun banen,
te zien vanaf hier.

En als de aarde dan van koper was,
de zeeën van turkoois,
en de hemel van robijn,
dan zou alles regenbogen zijn.

God

Afgelopen week zat ik ’s ochtends vroeg in de bus en het was buiten zo mooi! De zon bescheen de bomen met hun herfstkleuren en het leek net of God er vanuit de hemel met Zijn ogen op scheen. Dat inspireerde mij tot de volgende woorden:

Is de zon Gods oog

en knipoogt hij met de maan?

Dansen de planeten

om hem heen in hun baan?

Strooit hij soms sterren in het rond,

En raken die dan de grond?

Zijn de wolken zijn haren,

als watten zo zacht,

en is de regenboog zijn mond

waarmee hij naar ons lacht?

Is de donder zijn woede,

De storm storm zijn genies,

en als hij ons aanraakt

voelt dat als de zomerbries?

Wijzen de bomen met hun takken

naar hem omhoog?

Kan hij de bergen pakken?

Of woont hij niet zo hoog?

Woont hij soms beneden

in de diepste zee?

En hoe kun je daar komen?

Gaat hij dan met je mee?

Hij is eindeloos ongrijpbaar,

maar toch ook zo dichtbij.

Het is haast niet te begrijpen,

Ik kan er echt niet bij.

Buitenbeentje

Dapper en eenzaam staat hij daar,
Te midden van zijn soortgenoten
Een buitenbeentje is hij wel,
Met zijn lichte kleurtje.

Zijn bruine neefjes
drommen samen
Misschien praten ze over hem,
Lachen hem uit
Om zijn lichte huid.

Toch staat hij daar
Als een lichtend lampje,
Fier op zijn plek
Zijn licht valt op hun hoedjes.
Ze merken het niet.
Zijn druk
Met kijken naar hun voetjes.